Europees
Forum van Vrijmetselaars
Infoletter 67
De
oprichting van een Europa van defensie en veiligheid
is nu meer dan ooit nodig
is nu meer dan ooit nodig
Beste
leden,
Voor
de tweede keer sturen we jullie een infoletter opgesteld door een van onze
leden. De Raad van Bestuur van het EFVM is van oordeel dat deze bedenkingen de moeite lonen om gedeeld te worden. Ze verbinden enkel de
auteur.
Mocht je met de auteur van deze infoletter contact willen nemen, of ons jouw reactie op zijn standpunt willen bezorgen, dan kan dat via info@fefm.eu
Mocht je met de auteur van deze infoletter contact willen nemen, of ons jouw reactie op zijn standpunt willen bezorgen, dan kan dat via info@fefm.eu
De Raad van
Bestuur van het EFVM
Inleiding
De
recente aanslagen en de vluchtelingen- en migrantenstroom tonen aan dat de Europese
regeerders, sinds het einde van de koude oorlog, te weinig aandacht geschonken
hebben aan de eerste plicht van de staat: de bescherming van zijn burgers, zijn
instellingen, zijn ondernemingen, zijn communicatiewegen en zijn land-, zee- en
luchtruimgrenzen, en cyberspace.
Deze
infoletter verklaart waarom een Europese verdediging vereist is om onze
veiligheid te versterken en waarom een politiek Europa daar een voorwaarde toe
is; verder wordt verklaard hoe de politieke Unie opnieuw in gang kan gebracht
worden; en tenslotte wordt aangetoond dat onze waarden de enige zijn die Europa
moreel kunnen versterken.
Ik
denk in de eerste plaats aan de slachtoffers en verwanten van de aanslagen, aan
de leden van de hulp- en veiligheidsdiensten, aan de burgers die hen geholpen
hebben. Door te helpen herhaling van gelijkaardige drama's te beletten, brengen
we hen hulde. Daarom is het nodig Europa de nodige middelen te geven om onze
bescherming te verzekeren, om volksverhuizingen te kunnen controleren, want de
regeringen van de lidstaten, zelfs van Frankrijk, Het Verenigd Koninkrijk of
Duitsland, zijn er niet toe in staat. Meerdere landsgrenzen werden gesloten,
daar waar de Schengenzone één van de motoren is van de toename van ons welzijn.
Vandaar een gevoel van onzekerheid die de economie en de tewerkstelling belast,
en waarbij de wil om te verbruiken en te investeren verloren gaat en sparen
aangemoedigd wordt. Erger nog, de huidige tekortkomingen stellen ons bloot aan
nieuwe initiatieven van de terroristen.
Alle
Europese landen, zelfs de drie reeds geciteerde, missen de nodige militaire en
beveiligingsmogelijkheden bij gebrek aan mankracht en vereiste budgetten. De
kleine lidstaten kunnen niet voor de nodige uitrusting zorgen om de terroristen
te doen mislukken en de Europa omgevende landen te stabiliseren, enige manier
om een einde te stellen aan de stroom van vluchtelingen, aan de migratiedrang
van hen die uit de boot vallen van de mondialisering.
Sinds
het einde van de koude oorlog zijn defensie en veiligheid niet langer een
prioriteit voor onze regeringen, voor de media, voor de publieke opinie. Het is
één zaak de voordelen van de internationale ontspanning op een redelijke manier
te verdelen, het is een andere zaak de nationale veiligheidswerktuigen te
ontmantelen ter wille van de budgettaire saneringen, zonder enige visie op de
toekomst, zonder overleg met de geallieerden. Het zou nodig geweest zijn synergieën
en schaalvergrotingen te zoeken, door hierin op Europees niveau te
federaliseren met respect voor het subsidiariteitsprincipe[1].
Om een antwoord te geven aan de tekortkomingen van de Europese regeringen, de
EU en de NAVO, moeten nieuwe oplossingen gevonden worden tegenover het
terrorisme, de slecht gecontroleerde migratiebewegingen, de destabilisatie van
Noord-Afrika en de Sahel, de agressiviteit van Poetin en Erdogan. Alleen zo
zullen de burgers in Europa, de openbare en private instellingen, de
ondernemingen, de communicatiewegen en de cyberspace beveiligd kunnen worden,
de landsgrenzen, de kusten en de vlieghavens gecontroleerd kunnen worden.
Waarom is een
Europese defensie noodzakelijk?
Ze
is dit om twee redenen: de verplichtingen van de internationale politiek, en de
wil de efficiëntie van de Europese uitgaven voor defensie te verbeteren.
In
2013 telde de EU 503 miljoen inwoners, 7% van de wereldbevolking. Ze genereerde
13.000 miljard euro BBP, wat overeenstemt met 18% van het globaal BBP van de
wereld; ze realiseerde 20% van de internationale handel. Haar economische en
commerciële macht verleent de EU verantwoordelijken die binnen de G20 vooral
gedragen worden door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië, en
dit zonder rekening te houden met de 24 andere lidstaten, nochtans
vertegenwoordigd door de voorzitter van Europese Commissie. Om de gelijkheid
binnen de Unie te eerbiedigen, kan Europa geen soft power blijven die rekent op de goede wil van haar
internationale partners. Zij stellen zich op in functie van de
krachtsverhoudingen, de mogelijkheden van afschrikking, van dwang uit te
oefenen en van defensie. Zonder gemeenschappelijke defensie kan Europa binnen
de NAVO niet als gelijke met de USA onderhandelen. Het kan moeilijk invloed
uitoefenen op de door Amerika, Rusland, China, Turkije, … gevoerde politiek.
Het kwetsende akkoord van 18 maart 2016 tussen de EU en Turkije is daar een
gevolg van. Het beroep op de NAVO, in werkelijkheid op de USA, is voor 22 van
de 28 lidstaten van de EU slechts een lapmiddel, maar er zijn situaties, of
streken, waar de NAVO niet kan of wil tussenkomen, o.m. wegens de bezetting
door Turkije van een deel van Cyprus. De NAVO is slechts een politiek-militaire
structuur met een bevelketen, quasi zonder manschappen.
Wat de Amerikaanse soldaten betreft die in Europa gestationeerd zijn, zij waren met 300.000 op het einde van de koude oorlog, en met 67.000 in 2013, w.o. slechts 10.000 in operationele grondeenheden, de andere dienstdoend in een of andere staf, een lucht- of marinebasis, in depots, ziekenhuizen.
Wat de Amerikaanse soldaten betreft die in Europa gestationeerd zijn, zij waren met 300.000 op het einde van de koude oorlog, en met 67.000 in 2013, w.o. slechts 10.000 in operationele grondeenheden, de andere dienstdoend in een of andere staf, een lucht- of marinebasis, in depots, ziekenhuizen.
Alhoewel
de Europese uitgaven voor defensie na de val van de muur van Berlijn met 66%
verminderd werden, blijven ze enorm: 200 miljard euro per jaar. Ze worden
evenwel grotendeels verspild: ze staan in voor slechts 6% van de militaire
capaciteit van de Amerikaanse defensie met een budget van 600 miljard. Bij een
gelijke efficiëntie zouden we 5,5 keer meer mogelijkheden moeten hebben. De 28
lidstaten van de Europese Unie hebben nog één en een half miljoen militairen, waarvan
slechts 80.000 soldaten, ongeveer 5% van het totale effectief, meestal Fransen
en legioensoldaten, kunnen ingezet worden voor openlucht operaties. Vele
wapensystemen (tanks en gevechtsvliegtuigen en schepen) zijn niet operationeel
bij gebrek aan correct onderhoud. Onze inlichtingsdiensten hebben moeilijkheden
om onder elkaar te communiceren, zelfs wat het antiterrorisme betreft. De vaste
onkosten (personeel, infrastructuur) absorberen het belangrijkste deel van het
budget voor defensie, en wat rest voor het laten functioneren (vorming,
training, onderhoud van de uitrusting), voor de hernieuwing van de uitrusting, voor
de inlichtingen en de verdediging van digitale netwerken, is zeer onvoldoende.
De onaangepaste oplossingen die aangewend worden door onze regeringen,
nationale en Europese, de vreselijke aftakeling van onze veiligheid, ze zijn
overduidelijk.
Zoals
de Eurobarometers[2]
aangetoond hebben, zouden de Europese burgers/kiezers/ belastingbetalers meer efficiëntie wensen vanwege hun regeerders,
meer gemeenschappelijke defensie, maar het establishment verzet er zich tegen. De voorzitter van de Europese
Commissie, Jean-Claude Juncker, die nochtans in zijn legislatuurverklaring voor
het Europees Parlement aangekondigd had "we ervoor moeten zorgen dat Europa ook op het gebied van veiligheid en
defensie sterker komt te staan", kan zijn engagement niet waar maken.
Waarom is een heropleving
van een politiek Europa de voorwaarde voor een Europese defensie?
Een
politieke Unie is de conditio sine qua
non van een Europese defensie, zoals de mislukking van het Europese
Defensiegemeenschap (EDG)[3]
in 1954 aangetoond heeft. De "Europese defensie is de defensie van Europa
door de Europeanen, voor de Europeanen. De Europese defensie is de mogelijkheid
die we zouden hebben om - collectief - de bescherming te verzekeren van onze
soevereiniteit, van onze grenzen, van onze bevolkingen en van onze belangen -
in de veronderstelling dat ze gemeenschappelijk zijn. De defensie van Europa is
de mogelijkheid tussen te komen - samen - om een internationale crisis de baas te
kunnen."[4]
Toegegeven,
sinds begin 2015 is de samenwerking in Europa verbeterd, maar ze blijft beperkt
door een realiteit: in Europa functioneren de politiediensten, de inlichtingsdiensten,
veiligheid en defensie, binnen door de nationale wetgevingen vastgelegde kaders,
controleorganen en procedures. Zonder politieke Unie is een werkelijke
integratie in deze materies onmogelijk. Het is daarom dat we méér Europa nodig
hebben, niet minder Europa.
De weg naar de
politieke Unie
De
lidstaten van de Unie die het minst uit zijn op hun soevereiniteit, waaronder
de BENELUX
en de Baltische staten, zouden de promotoren moeten zijn van de politieke Unie door
de Verenigde Staten van Europa op te richten. De onenigheden tussen de
Atlantisch georiënteerde, de neutrale en de Europa gerichte lidstaten zijn
belangrijk en oud; zij betreffen de graad van Europese integratie; het
respectieve deel van de USA, de NAVO, de EU en de lidstaten in de defensie van
Europa; het concept van de EU als macht. Al deze uiteenlopende standpunten
hebben de ontwikkeling van een Europese defensie afgeremd, en sinds 2005 geblokkeerd.
In
maart 2012 had ik de gelegenheid er Herman Van Rompuy, toenmalig voorzitter van
de Europese Raad, op te wijzen dat de raad sinds 2005 niet meer over de
defensie gediscuteerd had. Dit had tot resultaat dat de Raad een actieplan
voorzag in december 2013 en een nieuwe afspraak in juni 2015. Maar in juni
jongstleden, stelde de Raad het onderzoek naar defensie- en
veiligheidsproblemen uit tot de 2de helft van 2016.
Wat
een tijdverlies, dat wegens gebrek aan voldoende mogelijkheden op gebied van
defensie en inlichtingen, Europa zonder middelen laat tegenover het terrorisme,
en onvoldoende in staat een antwoord te bieden op de dreigingen die aan onze
grenzen en in cyberspace merkbaar zijn. Men moet dus zonder dralen de politieke
en militaire integratie van Europa hernemen, met een kern van lidstaten die
bereid zijn hun soevereiniteit te beperken en de Verenigde Staten van Europa
zouden vormen. Het zijn België, Luxemburg, Nederland, de Baltische staten, en
verder Slovakije en Slovenië, en tenslotte Portugal en Griekenland. Een eerste
kern zou de Verenigde Staten van Europa kunnen vormen, en nadien de
"middelgrote machten", die menen meer soeverein te zijn dan de
kleinere staten, opnemen.
De
progressieve concretisering van een politiek Europa zou toelaten een Europese
legermacht te vormen. Weliswaar is het moeilijk een Europese legermacht op te
richten wanneer elke lidstaat een eigen politieke, militaire en strategische
cultuur geërfd heeft, die reeds elf eeuwen lang, sinds het einde van Karel de
Grote's keizerrijk, tijdens de opeenvolgende intra-Europese oorlogen gesmeed
werd. De legermacht van de Verenigde Staten van Europa zullen de
broederlijkheid van de wapens moeten cultiveren, die hen in staat zal stellen
er de rekruten te integreren van waar ze ook komen, zonder hun wortels te
verloochenen.
De
veeltalige, multiculturele, multi-etnische, multireligieuze Verenigde Staten
van Europa zouden hun morele kracht en een militaire doctrine en een eigen
leidingstijl halen uit de waarden van Europa, opgenomen in artikel 1bis van het
verdrag van Lissbon[5].
Waarom zijn onze
waarden de enige die Europa moreel kunnen versterken?
De
geciteerde Europese waarden kunnen samengevat worden in één woord: het
humanisme, dat berust op verdraagzaamheid en de ethiek. Deze progressistische
en universele waarden kunnen Europa hernieuwen, moreel versterken, want ze opwaarderen
de geest van openheid en vrije ontdekking. Het pluralisme houdt de scheiding
van kerk en staat in als filosofische overtuiging. Iedere Europeaan heeft recht
op autonomie, waardigheid en respect vanwege de anderen; hij heeft ook
plichten. Wat de Europese democratie betreft, ze is tezelfdertijd
representatief en participatief.
Wat
de participatie betreft, het gaat noch om de gebruikersbelangen noch om de religieuze
of filosofische integrismen die tussen elkaar leden van onze samenleving kunnen
verbinden, maar wel degelijk om secularisme, met een scheiding van
gemeenschappen en staat, en waarbij de godsdienst tot de privésfeer behoort. Ze
houdt in dat de burgers werken aan de vooruitgang, de welwillendheid betrachten
en zelfs de onderlinge broederlijkheid, met verwerpen van geweld en bestrijden van
barbaarsheid.
Het
past rekening te houden met het door Max Weber vastgestelde fenomeen van
ontgoocheling in de westerse wereld, dat twee gevolgen met zich meebrengt.
Enerzijds zijn de godsdiensten niet langer overwegend in de publieke opinie.
Anderzijds structureren de traditionele godsdiensten niet langer de
maatschappij.[6]
Het
is dus verkieselijk dat de militairen, zoals de andere burgers, metafysische
vragen die ze zich legitiem stellen, binnen de privésfeer houden. Zoals
Jean-Claude Juncker kan elk van ons in zichzelf zeggen: « J'ai beaucoup d'amis musulmans, athées, chrétiens et
jamais lorsque nous discutons des choses essentielles de la vie, je ne relève
aucune différence entre les uns et les autres »[7]
"Ik heb vele vrienden, moslims, atheïsten, christenen, en nooit als we over de essentiële zaken van het leven discuteren, stel ik geen enkel verschil vast tussen de enen en de anderen."
"Ik heb vele vrienden, moslims, atheïsten, christenen, en nooit als we over de essentiële zaken van het leven discuteren, stel ik geen enkel verschil vast tussen de enen en de anderen."
Het
past dus communitarisme, dat de verschillende metafysische concepten naast
elkaar plaatst, te vervangen door neutraliteit.
Van
het colloquium Europa, land van humanisme[8] heb ik onthouden
dat het 'Grieks mirakel' een "vrijzinnige spiritualiteit" heeft
voortgebracht die noch naar de metafysica, noch naar een religieus geloof teruggrijpt,
maar een zoeken en een definiëren van het goede leven, van het geslaagd leven,
van de wijsheid. De wijze wordt sindsdien gedefinieerd als diegene die het
goede leven bereikt, die zichzelf kan zijn, die de eindigheid van het leven
aanvaardt, het verouderen en de dood. Hij kent zichzelf, neemt morele regels
aan, een ethiek, ontwikkelt een wereldbeeld en geeft een zin aan zijn leven.[9]
Hij zoekt de waarheid. Hij slaagt erin de tegenstrijdigheden tussen de meningen
over een gegeven onderwerp aan het licht te brengen en te overstijgen. Hij is
in staat de angsten het hoofd te bieden, zowel psychische als sociale, en het
huidige te beleven alsof het een de eeuwigheid is, zonder heimwee naar het
verleden en zonder verwachtingen: hij doet het goede om het goede, en niet
omwille van een hypothetische beloning.
Zo
een wijsheid is geenszins tegenstrijdig met de verschillende metafysische
overtuigingen, inbegrepen het materialisme,[10]
het agnosticisme en het atheïsme, maar wel complementair[11].
Ze komt in de wereld van de filosofie overeen met de beoefening van de
wetenschap.[12] Ze richt zich tot en
eerbiedigt alle mensen, van alle overtuigingen, waarbij ieder individu in staat
geacht wordt een eigen overtuiging te hebben over het goede.[13]
Conclusie
Opdat er een
Europees leger zou zijn, d.w.z. een leger van Europa, moet er eerst Europa
zijn, als politieke, economische, financiële, administratieve en vooral als morele
entiteit.
Elke
generatie moet strijd leveren tegen het obscurantisme, de haat en de
discriminaties, want als de kennis
opgedaan wordt door het onderwijs, wordt de ervaring
enkel overgezet door een proces van initiatie. De herinnering aan de Weerstand
draagt vandaag bij tot het samen-leven, daarbij onze verschillen tonend, maar
zonder ons tegenover elkaar op te zetten, ons daarbij verrijkend.
De
regeringen zijn sinds 1950 niet in staat gebleken de Verenigde Staten van
Europa op te richten. Een publieke opiniebeweging is daarom nodig om hen ertoe
te dwingen, want Europa moet de gemeenschappelijke toekomst opnemen die de
lidstaten van de EU gekozen hebben, om de Europese waarden te bevorderen, onze
belangen te verdedigen en de toekomst van de Europeanen te garanderen, en dus
er de nodige middelen, o.m. militaire, voor toe te kennen.
In
het licht van het falen van de politici, moeten de burgers, de ondernemingen,
de groeperingen en verenigingen weerstand bieden, gisteren tegen de totalitarismes,
vandaag tegen bewegingen zoals Isis, tegen integrismen, autocraten en
criminelen die onze manier van leven in gevaar brengen. Het is daarom dat we
een politieke eenheid van Europa en van de Europese defensie moeten bevorderen,
waarbij de eerste een noodzakelijke voorwaarde is voor het tweede.
Hun
defensiemogelijkheden zouden de Verenigde Staten van Europa dan meer en meer
een plaats geven in de internationale relaties in overeenstemming met hun
economische macht en met onze beschaving. Zo niet zullen de communautaire verworvenheden
afbrokkelen: bij elke economische crisis zullen de publieke opinies zich meer
en meer op zichzelf terugtrekken, terwijl het protectionisme de economische
problemen enkel doet toenemen, het nationalisme doet aanwakkeren en de oorlogen
in Europa weer op gang doet brengen.
******************************************************************
[2] De Eurobarometer
opiniepeilingen worden sinds 1973 tweemaal per jaar georganiseerd door de
Europese Commissie: zie http://ec.europa.eu/COMMFrontOffice/PublicOpinion/index.cfm/General/index.
[4] Verslag van 2013
van de Franse senatoren Jacques Gautier (UMP) en Daniel
Reiner (PS)
«Pour en finir avec l'Europe de la défense - vers une (authentique) défense européenne » de 2013.
«Pour en finir avec l'Europe de la défense - vers une (authentique) défense européenne » de 2013.
'Om een einde te stellen aan een
Europa van de defensie - naar een waarachtige Europese defensie' van 2013.
[5] « L'Union est fondée sur les valeurs de respect de la dignité
humaine, de liberté, de démocratie, d'égalité, de l'État de droit, ainsi que de
respect des droits de l'homme, y compris des droits des personnes appartenant à
des minorités. Ces valeurs sont communes aux États membres dans une société
caractérisée par le pluralisme, la non-discrimination, la tolérance, la
justice, la solidarité et l'égalité entre les femmes et les hommes ».
"De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden, die in artikel I-2 zijn opgesomd, hebben de lidstaten gemeen. Bovendien worden de samenlevingen van de lidstaten gekenmerkt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van mannen en vrouwen."
"De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden, die in artikel I-2 zijn opgesomd, hebben de lidstaten gemeen. Bovendien worden de samenlevingen van de lidstaten gekenmerkt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van mannen en vrouwen."
[10] De hoofdwaarden van het humanisme zijn ontstaan uit de
confrontatie van de Grieks-Romeinse traditie met het judaïsme, zonder de
inbreng van de islam en van het boeddhisme te negeren: de vrijheid van
uitdrukking, van denken en van geweten, de hoogste graden van de vrijheden van
de mens; de immanentie die ervan uitgaat dat de geschiedenis de natuurlijke
loop van de gebeurtenissen volgt, zonder uitwendige tussenkomst; de moraal van
de vooruitgang, het zoeken naar het minste kwaad in plaats van naar het
absolute goed; de rechten van de mens, de gelijkheid en de eerbied voor de
waardigheid van de menselijke persoon; de verdraagzaamheid; de sociale
bescherming; de creativiteit en de verantwoordelijkheid, die samen met de
vrijheid, de voorwaarden vormen van democratie. Aan dit stelsel van waarden
wordt een geheel van methoden gekoppeld: het vrij onderzoek, toegepast op alle
domeinen van menselijke activiteiten; de wetenschappelijke of experimentele
methode; de democratie als beheersvorm van de maatschappij; de technologie als
toepassing van de wetenschap. Bij de fundering van de democratie vindt men
principes zoals de gelijkheid van het recht, van waardigheid en van behandeling
van alle burgers, de uitsluiting van elke vorm van racisme en xenofobie, de weigering
van elke discriminatie op basis van sociale afkomst, of van behoren tot de ene
of andere etnische of religieuze gemeenschap, en vanzelfsprekend de vrijheid,
die tevens begrepen wordt als verantwoordelijkheid, vrij genot van alle
rechten, bescherming tegen elke vorm van willekeur en uitbuiting, deelname aan
het politieke leven. Zie Jean Marsia 'La spécificité de la fonction militaire',
in André Flahaut, Luk Sanders, Hervé Broquet (ed.) Citoyenneté. Pour devenir citoyen du monde Brussel, Koninklijke Militaire School, syllabus LM 199/999-21, 2003, p.
3.
« Le principe essentiel de la
science, c’est de faire abstraction du surnaturel ». "Het
essentieel principe van de wetenschap is abstractie te maken van het
bovennatuurlijke." Hélie de Saint-Marc zei: « Sous
l’uniforme, je ne te demande ni ton nom ni ta religion... mais seulement quel
est ton courage. » "Onder het uniform vraag ik je noch je naam, noch
jouw geloof…, maar alleen welk is jouw moed." Hélie de Saint-Marc, Les sentinelles du soir, Paris, Les
Arènes, 1999, cité par Henri Bentégeat, 'Aimer l'armée, une passion à partager',
Paris, Du Mesnil, 2012, 161 p., p. 140.
[12] Naar
analogie met de politieke conceptie van rechtvaardigheid ontwikkeld door Rawls:
individuen met conflictuele maar redelijke en door compromis verzoenbare
meningen, bereiken een akkoord om de basisstructuren van de maatschappij te
regelen. Zie John Rawls, Libéralisme politique, trad. Catherine Audard, Paris, PUF, 1995.
